Niezgodność krytyków między sobą
dowodzi zgodności artysty ze sobą.

OSKAR WILDE

Piotrkow-zamek-muzeum

Ogólnopolski Konkurs o "Rubinową Hortensję" jest wyjątkowym w Piotrkowie Trybunalskim wydarzeniem literackim. Został zapoczątkowany ponad pół wieku temu w Trybunalskim Grodzie należy do najstarszych w Polsce konkursów z zakresu literatury. Dla wielu uczestników był i jest startem w życie literackie. Cieszy się zainteresowaniem wśród poetów w Polsce, a także poza jej granicami – doskonałym tego przykładem jest patronowanie ostatniej edycji (2016) Rubinowej Hortensji przez Association Polonaise des Auteurs Journalistes et Traducteurs en Europe A.P.A.J.T.E. Paris.

Czterdziesta siódma edycja Rubinowej Hortensji przypada w roku 2017, w którym obchodzone jest 800-lecie Piotrkowa Trybunalskiego, królewskiego miasta, ze zjazdami szlachty, sejmami i synodami, które było siedzibą Trybunału Koronnego. Uchwalano w nim statuty piotrkowsko-wiślickie i piotrkowskie konstytucje, zaś miasto stanowiło wtedy centrum życia politycznego kraju, a także ośrodek szkolnictwa. Wśród licznych zabytków gotyku i baroku na szczególną uwagę zasługuje Stare Miasto ze średniowiecznym układem urbanistycznym, zamek gotycko-renesansowy i kościół farny o charakterze gotyckim. Przez miasto prowadził szlak bojowy Władysława Jagiełły pod Grunwald, tu królowie polscy przyjmowali hołdy mistrzów krzyżackich. Piotrków został dotknięty najazdami Szwedów i wojnami napoleońskimi. Był miastem gubernialnym. Od połowy wieku XIX przez miasto wiedzie kolej warszawsko-wiedeńska, a pod koniec tego wieku powstaje wielki przemysł, huty i fabryki, rozwija się oświata i kultura, jest to także czas wojen, strajków i demonstracji. Pierwsze w Polsce getto hitlerowskie powstało tu w czasie II wojny światowej. Piotrków Trybunalski był stolicą województwa w latach 1975-1998. Obecnie jest miastem w województwie łódzkim liczącym bez mała siedemdziesiąt trzy tysiące mieszkańców bez wielkiego przemysłu z rozwijanymi się zakładami motoryzacyjnymi, maszynowymi, odlewniczymi, papierniczymi, usługami logistycznymi, branżą piekarniczą, mięsną etc. Władze miasta proponują tereny inwestycyjne chętnym przedsiębiorcom. Jubileusz Grodu Trybunalskiego jest okazją do ukazania bogatego dorobku gospodarczego i społeczno-kulturalnego.

Genezą Rubinowej Hortensji jest „Trybunalik”, mówiono o nim „Klub Literacki”. Była to grupa młodzieży zafascynowanej literaturą, głównie poezją. Spotkania dyskusyjne miały miejsce w powstałej kilka miesięcy wcześniej redakcji  tygodnika „Gazety Ziemi Piotrkowskiej” bądź w kawiarni „Pod Ormianinem”. W tygodniku publikowano kolumny poetyckie „Pomosty”. „Niektóre nazwiska sprawdziły się później w twórczości literackiej, inne nie”, jak napisano w zaproszeniu na finał VI Konkursu Literackiego o „Rubinową Hortensję”.

Jerzy Jan Sobczyk w swej książce Cyganeria piotrkowska czyli Studencki Teatr Satyryczny, opisał, jak podczas spotkania poetów z „Salonu młodych-zdolnych” w łódzkim klubie studenckim „Pod Siódemkami” zrodziła się myśl powołania Turnieju Jednego Wiersza. Skierowałem ją do ukochanego przeze mnie Piotrkowa, napisał Autor. Zaproszenie do realizacji tej idei przyjął Jerzy Kisson-Jaszczyński, redaktor naczelny „Gazety Ziemi Piotrkowskiej”, ponoszący główny ciężar organizatorski konkursu, co raz to, rozszerzającego swój zasięg (spośród Piotrkowian Jerzy Kisson-Jaszczyński, jak sam mówi, jest jedynym żyjącym spośród wielu zaangażowanych w organizację Rubinowej Hortensji).

Tak też się stało, w 1965 roku na Turniej Jednego Wiersza zjechało do Piotrkowa Trybunalskiego 13. uczestników oraz prowadzący to spotkanie poetów Stanisław Czernik wybitny poeta, powieściopisarz i publicysta. Palmę pierwszeństwa przyznano Andrzejowi Biskupskiemu – początkującemu ale już z wielkim uznaniem poecie i krytykowi literackiemu, który w 1966 roku wydał pierwszy tom poezji zatytułowany Każde wnętrze moje. Potyczka poetycka w Piotrkowie przeobraziła się już w roku następnym w Konkurs Literacki o „Rubinową Hortensję”.

Przed drugą edycją Rubinowej Hortensji, po wcześniejszych rozmowach z mistrzami hutnictwa, Jerzy Kisson-Jaszczyński i Mieczysław Kazimierz Tomecki wraz z dyrekcją Huty Szkła Gospodarczego „Hortensja” wybrali pierwsze rubinowe puchary. Proponowano bowiem puchar w kształcie dzwonu na stopce z zamkniętą w nim różą z aksamitu, co nie uzyskało akceptacji. Od tej pory okazałe puchary (bez róży) otrzymywali laureaci przez wiele lat, zwycięzca zaś najcenniejsze trofeum „Rubinową Hortensję” (natomiast wszyscy uczestnicy pucharki upominkowe). Huta organizowała uroczystość wręczenia nagród podczas finałowej imprezy i tu przygotowywano dla zgromadzonych poczęstunek. Spotkania te były okazją zapoznania się uczestników, jurorów i zaproszonych gości, nie tylko z efektami, ale i z trudem hutniczej pracy, zaś Huta Szkła Gospodarczego „Hortensja” stała się współorganizatorem prestiżowego konkursu, włączając się tym samym w rozwój kulturalny miasta i kraju. Były to imprezy dwudniowe podczas których organizowano laureatom spotkania autorskie (wszelkie koszty, łącznie z przyjazdem ponosili organizatorzy). Później związek młodzieży (ZMS) szczebla wojewódzkiego był organizatorem licznych spotkań i dyskusji w łódzkim klubie zrzeszenia studentów (ZSP) „Pod Siódemkami”, na które zapraszani byli (na koszt organizatora) laureaci Rubinowej Hortensji.

Huta „Hortensja” przetrwała ponad 100 lat (początkowo jako „Anna”, później „Hortensja” od imienia córki kolejnego właściciela Haeblera). Obecnie widzimy po niej sterczące kominy. Znana w świecie, ze szkła, które nie tylko pełniło funkcje praktyczne ale i ozdobne, po szkło artystyczne. Te cudowności zachwycają do tej pory bywalców salonów, muzeów i galerii sztuki kolekcjonujących dzieła tworzone w kruchej materii, jaką jest szkło. Chlubą Hortensji i nie tylko, było umieszczenie rzeźb mieniącej się kolorami szkła z jej pieców hutniczych (unikaty Barbary Urbańskiej-Miszczykowej) w zbiorach muzeum Corning w stanie Nowy Jork (największa na świecie kolekcja) i Watykanie.

Organizatorzy rozwijali konkurs, Rubinowa Hortensja piękniała dobrą poezją, z czasem włączono także utwory pisane prozą (od czwartej jego edycji). Co roku gale, podczas których wręczano nagrody odbywały się w maju, w okresie obchodów Dni Kultury, Oświaty, Książki i Prasy (uroczyście obchodzonych w miastach i wsiach w całej Polsce). Po latach, o czym  usłyszałam od redaktora J. Kisson-Jaszczyńskiego konkurs staczał się, a po 1990 roku trzykrotnie nie był ogłaszany. Huta Szkła Gospodarczego „Hortensja” straciła swą świetność z chwilą przejęcia przez nowego właściciela i wkrótce przestała istnieć, a po sławnych rubinowych pucharach pozostało nostalgiczne wspomnienie. Na piotrkowskim targu staroci można czasem spotkać te przepiękne szkła.

Cenna inicjatywa powróciła na mapę kulturalną miasta staraniem piotrkowskich działaczy oraz ówczesnego prezydenta miasta Waldemara Matusewicza i posła wielu kadencji Bogdana Bujaka (mecenat w sferze publikacji). Fundatorem pucharów i nagród pieniężnych oraz wyróżnień był przedsiębiorca, ex prezydent Waldemar Kelm. Jurorzy wywodzący się ze środowiska piotrkowskiego zostali zastąpieni wywodzącymi się spoza Piotrkowa Trybunalskiego, też z honorariami z funduszy wymienionego fundatora – wspomniał J. Kisson-Jaszczyński. W 1996 roku władze wojewódzkie zdecydowały o przywróceniu konkursu o wspaniałej tradycji i olbrzymim dorobku. Literacka Hortensja została jednak ograniczona do jednej muzy – poezji. Nie sposób było powrócić do dawnych współorganizatorów, którymi byli: poza wymienioną redakcją „Gazety Ziemi Piotrkowskiej” i Hutą Szkła Gospodarczego „Hortensją”; wydziały kultury: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi i Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Piotrkowie Trybunalskim; Łódzki Oddział Związku Literatów Polskich; Zarząd Wojewódzki Związku Młodzieży Socjalistycznej w Łodzi i Zarząd Miejski ZMS w Piotrkowie.

Los Konkursu o „Rubinową Hortensję” był różny, a to organizowany był przez Piotrkowski Dom Kultury, Wojewódzki Dom Kultury, czy Miejski Ośrodek Kultury. Jego zasięg zawężał się. Laureatom wręczano „hortensję” – kwiat w kolorze rubinu. W Wielkiej encyklopedii PWN, wydanej w 2004 roku Ogólnopolski Konkurs Literacki o „Rubinową Hortensję” nie figuruje wśród wielu wymienionych imprez organizowanych wówczas w Piotrkowie Trybunalskim. Od 2014 roku organizatorem Rubinowej Hortensji jest Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Próchnika w Piotrkowie Trybunalskim, która swym zasięgiem obejmuje obszar powiatu piotrkowskiego.

W grudniowy wieczór (3 grudnia 2016 roku) uczestniczyłam wKoncercie Finałowym XLVI Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego o „Rubinową Hortensję” (w którym brało udział 164. poetów) odbywającym się w sali głównej d. Synagogi Dużej. [Świątynie żydowskie klasycystyczne (mała i duża) wzniesione w XVIII-XIX wieku po odbudowie ze zniszczeń II wojny światowej w 1967 roku zostały siedzibą piotrkowskich bibliotek, obecnie Miejskiej Biblioteki Publicznej].   

nagroda_2016Czterdziestej szóstej edycji Rubinowej Hortensji oprócz patronatu Krzysztofa Chojniaka prezydenta Piotrkowa Trybunalskiego patronowała Magdalena Pignard-Bykowska prezes A.P.A.J.T.E. Europejskiego Polskiego Stowarzyszenia Autorów, Tłumaczy i Dziennikarzy z siedzibą w Paryżu. 

W imieniu A.P.A.J.T.E. wręczono puchar Natalii Zalesińskiej, która otrzymał I nagrodę (nagroda prezydenta Piotrkowa Trybunalskiego). Wręczająca puchar członkini A.P.A.J.T.E., autorka artykułu, w swej wypowiedzi podkreśliła, że jest to oryginalny puchar – dzieło artystów plastyków i robotników Huty Szkła Gospodarczego „Hortensja”. Zakomunikowała równocześnie, że paryskie stowarzyszenie twórców może prezentować dorobek poetów nagrodzonych i organizować spotkania autorskie na dorocznych Warszawskich Targach Książki - targach o zasięgu światowym. Podczas uroczystości podsumowującej 46. edycję Rubinowej Hortensji przedstawicielka A.P.A.J.T.E.  zaproponowała współpracę, a nawet podpisanie umowy partnerskiej, a zatem spopularyzowanie Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego o "Rubinową Hortensję" w Europie.

Emilia Tomecka   

 

 Uroczyste rordanie nagrod w Bibiotece Miejskiej

rozdanie nagrod

Synagoga-Piotrkow-

 Bóżnice, obecnie Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Próchnika  

Piotrkow-rynekRynek Trybunalski

 

 

Zdjęcia- dokumentacjia Miejskiej Biblioteki Publicznej , Emilia Tomecka